Petrolden Değerli Madenlere: Enerji Dünyasında Stratejik Dönüşüm !

“Siyah Elmas” Döneminden Batarya Çağına: Akaryakıt Sektörünün Yeni Hammadde Bağımlılığı ve İstasyonların Geleceği

Farklı enerji kaynaklarına dönüşmeye başlayan araç nüfusu, akaryakıt sektörünün öncelikli konusu olmuştur.

Yakın gelecekte petrole olan bağımlılık, -süresini tam olarak kestiremediğimiz- bir geçiş dönemi sonunda yerini hızla yeni enerji kaynaklarına bırakacak gibi görünüyor.

Elektrikli ve hibrit araçların sayıları, ara ara yavaşlasa da her yıl katlayarak arttı bugüne kadar.

Elektrik üretiminde alternatif yöntemler hız kazanmaktadır. Ülkemizde güneş, rüzgâr, hidroelektrikle üretilen elektrik enerjisinin payı yüzde almış ile etkileyici boyutlara gelmiştir.

Piyasa düzenleyicileri olan Enerji Bakanlığının ve EPDK’nın, üretime destek vererek artışı teşvik etmesini ve yatırıma önayak olan şirketleri tebrik etmek gerekir.

Elektrikli araçların yaygınlaşmasının akaryakıt sektörüne olan tesirini, bu platformda (petrolpiyasası.com) yayınladığımız yazılarda değerlendirmiş, istasyonların yeni döneme dönük hazırlıklarına bakışımızı anlatmıştık.

Ağırlıklı olarak petrol gibi çağımızın çok önemli enerji kaynağını kullanmaktayken; son zamanların önemli sözcüğü ‘’değerli madenler’’ ile elektrikli araçlar ve akaryakıt sektörü ekseninde bir değerlendirme yapmamıştık.

Değerli madenlerin enerji dönüşümünde dikkate değer bir rolü var.

Stratejik olarak enerjinin hammaddesi değişirken, petrolün yerini değerli madenler alıyor.

Dün, petrol ve yer altından çıkan siyah elmasın rafine edilmesini konuşurken, bugün elektrikli araçlara enerji sağlayan bataryalar için gerekli olan değerli/kritik madenleri ve bunların elde edilme işlemlerini konuşmaya başladık.

İki önemli rakip enerji kaynağı için benzer ekonomik ve jeopolitik kurallar geçerli.

Elektrikli araçları hareket ettiren enerjiyi bataryalar vermektedir. Bataryanın kalbi de değerli madenlerdir. Devletlerin stratejik gücü, ulaşımın ana girdisi petrol iken 21. Yüzyılda bu rolü değerli ve kritik madenler üstlenecek.

Değerli maden bulmak yine keşfi kolay olmayan petrol gibi teknik, ekonomik ve risk faktörleri barındırır. Petrol gibi onun da bir tedarik zinciri var.

Yapay zekâ şöyle özetliyor iki değerli kaynağı;

‘’Maden araması, mikro belirsizlik ve yüksek detay işidir. Petrol ise, makro belirsizlik ve büyük ölçekli bir prosestir. Değerli maden için, çok sayıda ekonomik sondajlar yapılırken petrolde ise sermaye ve teknoloji açısından daha ağır işlemler gerekiyor.’’

Biz işi uzmanlara bırakalım.

Batarya olmazsa elektrikli araç hareket etmez. Sürdürülebildiğini ispat eden petrol sayesinde bugün, ulaşım sağlanıyor hatta petrolün türevlerinden birçok yararlı madde elde edebiliyoruz, onlarsız yapamıyoruz.

Akaryakıt sektörünün yıllarca yaşadığı arz, fiyat ve politik riskleri artık batarya madenlerinde yaşanacağını düşünmek yanlış olmaz.

Madenlere sahip olanların stratejik gücü açıktır. Neyin sürdürülebildiğini görmek için önümüzde uzun bir zaman var.

Petrolün çıktığı ülkeler gibi değerli madenlerin de bulunduğu ülkeler var.

Bataryalar; Lityum, kobalt, nikel, bakır gibi madenlere bağımlı olacak. Yeni bir hammadde bağımlılığımız başladı aslında.

Belki petrolcülerin Opec’i gibi madencilerin de küresel gücü olacak, göreceğiz.

Petroldeki, ‘’bağımlılık ve süreklilik’’ tartışmalarının ilk günleri gibi temel dinamik, yine kaynakların yeterliliği, yatırım maliyeti ve yoğun kurallar olacaktır.

İstasyon sektörü akıllı davrandığında kaybeden olmayacaktır.

Bu öngörü, doğru lokasyon ve verilen hizmet ile doğru orantılıdır. Asıl riskin, tek ürüne bağlı olduğunu düşünürseniz güçlü dağıtım şirketleri kendilerini sadece yakıt satan değil bir enerji perakendecisi, hizmet merkezi, şarj-market-mobilite platformu olarak konumlandıracaktır.

Piyasada yer alan istasyonların ayakta kalması; İstasyon sahiplerinin, ‘’Sektörde kalmanın kritik eşiğinde miyim, ben ve istasyonum gelecekte nasıl konumlanabilir,’’ değerlendirmesine bağlıdır.

Her dönemde doğru tanımlanmış iş modeli kazanır. Burada dağıtım şirketlerinin vizyonu ile geleceğe hazırlanmaları keza bayilerini hazırlamaları kritik önemdedir.

Enerji değişebilir ama strateji genelde değişmez.

Petrolde; üretici, rafineri ve dağıtıcı nasıl kazanan taraf olabiliyorsa, elektrik ortamında madencilik,  rafinasyon ve batarya teknolojisini kontrol edenler de o tarafta olacaktır.

Araç dergilerine baktığımızda, çoğu elektrikli araçta lityum iyon bataryalar kullanılsa da bu teknolojinin fiziksel sınırına yaklaştığı belirtiliyor. Yine araştırdığımızda, bundan sonrası için yeni çözümler öne çıkıyor. Katı-hal yani solid state bataryalar adı verilen yeni bir teknoloji var.

Biraz teknik bilgi ancak denen şu; sıvı elektrolit yerine katı elektrolit kullanımı artacak.

Amaç; uzun menzil, hızlı şarj, yüksek güvenlik ve sıcaklık dayanımına sahip olmaktır.

Araç nüfusun dönüşümünde bir dönüm noktası olduğu izlenimi veriyor bize.

Petrol çağındaki çeşitlilik ve bağımlılık neyse, değerli madenlerde de büyük resme baktığınızda üretim, rafineri, tedarik zinciri, fiyat konusunda da benzer bir yaklaşımı görmemiz mümkün.  

Elektrikli araç dünyası tek tip bataryaya gitmiyor. Çoklu bir yapının oluşması sürpriz olmayacaktır.

Elektrikli araç çağında rekabet, bataryanın maliyeti, hammaddesinde ve tedarik zincirinde kazanılacak.

Türkiye son zamanlarda arama faaliyetlerinde başarılı oluyorsa da çok büyük bir petrol üreticisi değil. Rafineri kapasitesi ise iyi, teknolojisi güçlü.

Elektrikli araçlar için tedarik zincirinde gerekli olan değerli madenler ve çoklu parçalardan oluşan batarya üretimindeki teknolojide, ülke olarak nerede konumlanacağımızı önümüzdeki günlerde göreceğiz.

Bilgilenmeye her zamankinden çok ihtiyacımız var.

Ahmet Mert Yılmaz