Nükleer Enerji ile Akaryakıtın Kesişen Geleceği!

Nükleer enerji her zaman merak konusu olmuştur. Bu enerji kaynağı ile ilgili gelişmeleri okurken -alışkanlık elbette- bir yandan da akaryakıt sektörü ile kesişim noktası var mı diye düşünmekten kendimi alamadım.

‘’Saçma bu!’’ dedim önce, ‘’Farklı dünyalar bunlar. Biri elektrik üretir diğeri sıvı yakıt dağıtır.’’  

Ancak enerji sektörüne geniş açıdan baktığımızda önemli noktalar var kesişen.

Nükleer ile ilgili bir haber gördüğümüzde, bilgi düzeyimize, yaşadığımız ülkeye ve deneyimlerimize göre bir düşünce oluşuyor. Benim de vardı.

Güvenlik örneğin, bunlardan ilkiydi. Olmuş facialar akla gelir.

Nükleer tesisler, enerji arzını güçlendirir mi veya bunu yaparken çevreye zararı dokunur mu, gibi sorular belirir kafamızda. Bir yandan, nükleer santrallar, zararlı atık olan karbon salınımına katkı yapmaz diye pozitif düşünürken, diğer yandan, tesisin saldığı radyoaktif atıklar güvenli bir şekilde yıllar boyunca zararlarından arındırılarak yönetiliyordur değil mi, diye endişeli düşünceler oluşabilir. Arz artıkça elektriğin fiyatı düşer diye de iyimser tahminler de yapabiliriz.

Eskiden nükleer enerji ile ilgili haberler çıktıkça, ‘’Eyvah, başımıza bir felaket gelecek!’’ diye değerlendirmeler yapılırken bugün;

• Veri merkezlerinin(*) yüksek elektrik ihtiyacı,
• Modern sanayinin artan gereksinimi,
• Yapay zekânın yoğun elektrik tüketimi,
• Elektrikli araçlarla beraber artan elektrik enerjisine olan talep akla geliyor ve hep daha fazla elektrik üretilmeli diyoruz.

(*) Çok sayıda bilgisayarın, sunucunun, veri depolama sistemlerinin, ağ ekipmanlarının bir arada bulunduğu, dijital verilerin işlendiği ve saklandığı tesisler. Bunlara, e posta hizmetleri, bulut depolama,  sosyal medya platformları, bankacılık sistemleri, e ticaret siteleri, müzik ve video platformları dahildir.

Toplumlar modernleştikçe, bilim gelişip nüfus arttıkça, ekonomilere çok daha fazla elektrik enerjisi gerekiyor.

Öncelikle, devlet politikalarını yönetenlerde ne kadar ciddi bir elektrifikasyon kararlılığı olduğunu belirtmeliyim.

Ülke olarak enerjinin en yetkili ağzından söylenen şu cümlelere dikkat çekmek isterim.

‘’2035’e kadar küresel çapta yüzde 35 elektrifikasyon hedefi var, eğer bu tutulmazsa iklim ile ilgili hedefler tutmayacaktır. Türkiye, elektrifikasyonu enerji stratejisinin merkezine koymuştur. Dizel araçların yüzde 50’sinin elektriğe döndüğü bir dünyada enerji ithalatının da azalacağını öngörerek bir enerji politikası geliştiriliyor. Yerlilik oranımızı artırıp, dışa bağımlılığı azaltmak ve ekonominin bütün alanlarında ‘elektrikleşmeden’ bahsediyoruz, kararlıyız. ’’

Beyanatın tamamına baktığımızda, elektrik üretmek için tüm yolların seferber edildiği, dağıtım alt yapısı için de; finans kuruluşları ile milyarlarca dolarlık kaynak organize edileceği belirtiliyor.

Bugüne değin gerek geleneksel, gerekse yenilenebilir enerji alanında yapılanlara baktığımızda gelecek planlarının -öngöremediğimiz bir aksaklık olmazsa- büyük bir kararlılıkla gerçekleşeceği görülüyor.

Bir haber de şöyle;

Elektrik dağıtım sektöründe çalışmalar sürdüren Pakistan, Türkiye’nin elektrik üretme deneyimlerinden ve piyasa düzenlemelerinden istifade etmek istiyormuş. Bunun için teknik çalışmalar başlamış.

Bir kararlılık göstergesi olarak şu haber de önemli:

Enerji Bakanlığı, enerji verimliliğini artıran ve karbon emisyonlarını azaltan işletmeleri performans esaslı hibe ile teşvik edeceği Enerji ve Karbon Azaltımı (EKA) Destek programını başlatacakmış.

Elektrifikasyona giden yol, büyük ölçüde önümüzde dönülmez bir hedef olarak görülüyor. Çünkü karbon emisyonunun dünya için bir tehdit olduğu net bir veri. Herbir kilovat elektriğe olan ihtiyaç çok açık.

Nükleer konusunda, küresel ölçüde bir hareketlilik olduğunu haberlerden okuyoruz. Dünya genelinde yatırımlarda belirgin bir artış olduğunu öğreniyoruz. Örneğin, sektörde çıkan bir derginin haberinde, Amerika’da 10 büyük ölçekli reaktörü devreye sokmanın amaçlandığı belirtilirken, bunun için nitelikli 5 projeye kredi sağlandığını okudum. Küresel yatırımlar, 2020 den bu yana yüzde 50 artmış. 60’dan fazla reaktörün inşa halinde olduğu belirtiliyor.

Yapay zekâ uygulamaları, veri merkezleri, modern sanayi yatırımları, otomotiv sektöründeki hızlı değişim, ülkelere elektrik üretirken her kaynağı harekete geçirme mecburiyeti getirmiş durumda.

Nükleer enerjinin dağıtım sektörümüzle ilginç kesişmesi, elektrifikasyona dönük olarak başlayan tedarik konusudur. Her elektrik enerjisi üreten mekanizma, sektörün yakıta olan talep görünümünü etkiler.

Nükleer enerji, diğer elektrik kaynakları gibi akaryakıt sektörünün rakibi olmaktan çok sektörü şekillendiren, elektrifikasyona dönüşümün önemli bir kaynağı gibi görülmeli.

Akaryakıt ve enerji sektörü bakımından yapılan değerlendirmelerde, petrolün yerine elbette doğrudan geçecek kaynak değildir nükleer; ancak üretimde artan payıyla ulaşımda kullanılan elektrik enerjisini destekleyen rolü vardır.

Nükleer enerji elektrik üretilirken, akaryakıt şirketleri, istasyonları vasıtasıyla elektriğin ulaştırma sektöründe kullanılması için altyapı sağlar.

Yeni sanayi yatırımları, veri merkezleri, yapay zekâ, dijitalleşme, otomotiv sektörü, elektrik tüketimi için vazgeçilmez bir enerji kaynağı gerçeği yarattı. Güneş, rüzgâr, hidroelektrik ve nükleer gibi farklı enerji kaynakları enerji güvenliği sağlıyor. Ülkeler bu durumu doğal olarak dışa bağımlılığın azalması, cari denge açısından fırsat olarak değerlendiriyorlar.

Enerji tarihine bakarsak, yeni enerji kaynakları genellikle eskisini hemen ve tamamen yok etmiyor. Payını azaltıyor. Zaman içinde sıvı yakıtların piyasadaki etkisinin azalacağı gerçeği değişmiyor.

Bir haber, geleceğin sinyallerini verdi bize.

Çıkan habere göre; Yeni nesil enerji tedarikçilerinden bir şarj istasyon zinciri;  belirli istasyonlarında belirli günlerde, kilovat saat ücreti promosyonu yaparak elektrikli araçlara daha ucuz enerji sağlayacağını duyurdu.

Konuya iki açıdan bakılabilir. Elektrikli araç parkının toplam içindeki oranının çok az olduğu söylenerek erken davranıldığı düşünülebilir. Yüksek yatırımların geri dönüşünün uzun olduğu ve satışın fazlalaşmasının gerekli olduğu gerçeği var. Ancak bir bölüm insan da, konuya stratejik açıdan bakarak, bugün edinilecek kârdan ziyade, gelecekteki marka bilinirliğini ve müşteri tabanının oluşturulmaya çalışıldığını söyleyebilir. Bununla beraber elektrik fiyatlarının ve kâr marjının nasıl şekilleneceği henüz denklemin bilinmeyen gerçeğidir. Rekabet yapacak kadar kâr marjı olacak mı?

Unutmamak gerekir ki her şeyin başı tedarik olanakları ve ikmal esnekliğidir.

Yapay Zekâ demişken ondan; yatırım verimliliği açısından enerji gruplarını mukayese etmesini istedim. Yanıtları siz de araştırabilirsiniz. Çok da şaşırtıcı görünmüyor cevaplar.

Nükleer enerjinin ilk yatırım maliyeti, yenilenebilir enerjiye göre çok fazla. Keza inşaat süresi itibarıyla nükleerin 7-15 yıl olduğu diğerlerinin 6 ay ile 3 yıl arasında değiştiği belirtiliyor. Nitekim Taşucu santralinin inşaat başlangıcı 2010’lu yıllara gitmektedir. Finansman riski açısından nükleerin riski yüksek olarak değerlendiriliyor, kapasite faktörü diğerlerine kıyasla fazla. Sermaye geri dönüş hızı yenilenebilir enerjide daha hızlı. Bu nedenle özel sektör konuya daha fazla ilgi gösteriyor. Nükleer az bir yakıtla gece gündüz elektrik üretirken, rüzgâr veya güneş çok daha değişken koşullarda çalışmaktadır. Bir önemli konu; Nükleer santral güvenliğidir. Yüksek güvenlik standartları ile tasarlanır ve çoklu katman üzerinde kurulurlar, sıfır hata hedeflenir. Bu ve buna benzer karşılaştırmaları bulabilirsiniz ancak günün sonunda önemli olan farklı kaynaklardan elektrik gereksiniminin emniyetli olarak karşılanmasıdır.

Neticeye gelirsek; akaryakıt ile nükleer dâhil elektrik üretimi için tüm enerji kaynaklarının kesişme noktası, enerji arzı ve enerji güvenliğidir.

Aslında soru; kesişme olup olmadığından çok, bu kesişmenin yarattığı büyüklüğün ne kadar olacağıdır.

Uzun vadeli enerji planlamasında devletler; petrol, doğal gaz, yenilenebilir ve nükleer enerjiyi beraber planlamak durumunda kalıyor. Ülkemiz için kararlılık gösterilen husus tam da budur.

İstasyonların ve dağıtım şirketlerinin gelecekteki rollerini düşünürken konuya sadece akaryakıt satışı açısından bakmamalı, istasyon ağlarımızı; enerji, mobilite ve hizmet noktası olarak planlamalıyız. Artan elektrik üretimi ve depolama teknolojisiyle gidilen yön çok açıktır.

Elektrik üretiminin artması sektörümüzün geleceği açısından önemlidir.

Ahmet Mert Yılmaz