Akaryakıt Fiyat Artışındaki Asıl Makas: Küresel Emtia mı, İç Dinamikler mi?

Son dönemde akaryakıt fiyatlarında yaşanan artışlar ve özellikle sosyal medyada, haber mecralarında sıkça karşımıza çıkan “Üç yıl önce 20 TL olan motorin, bugün 100 TL sınırına dayanıyor” yönündeki tablolar, toplumun tüm kesimlerini olduğu gibi bizleri de yakından ilgilendiren kritik bir ekonomik gerçeği gözler önüne sermektedir.

Gelen yoğun soru ve değerlendirme talepleri üzerine, akaryakıt pompa fiyatlarındaki bu fahiş makasın arkasındaki gerçek sebepleri kamuoyunun takdirine sunmakta fayda görüyoruz.

Fiyat Artışındaki Asıl Makas: Küresel Emtia mı, İç Dinamikler mi?

Piyasada yapılan veri analizleri ve paylaşılan istatistikler son derece çarpıcı bir tabloyu işaret etmektedir:

• Küresel Piyasalar Sınırlı Artarken: Son üç yıllık periyoda baktığımızda, uluslararası piyasalarda Brent ham petrol fiyatları jeopolitik gerilimler, OPEC+ üretim kısıntıları ve küresel talep dalgalanmalarına rağmen nispeten ölçülü bir bantta hareket etmiştir. Bu dönemde küresel bazda ham petrol fiyatlarındaki artış ortalama %30 seviyelerinde kalmıştır.
• Pompa Fiyatlarındaki Devasa Uçurum: Buna karşın, akaryakıt istasyonlarında pompa fiyatları (özellikle motorin) 20 TL seviyelerinden 100 TL bandına yaklaşarak yaklaşık %350 oranında bir artış göstermiştir.

Bu tablo net bir gerçeği ortaya koymaktadır: Motorin fiyatlarındaki %350’lik artışın yalnızca çok küçük bir kısmı (%10’luk kesiti) küresel brent petrol fiyatlarının artışından kaynaklanmaktadır.

Peki, aradaki bu devasa farkı yaratan unsurlar nelerdir?

1. Döviz Kuru Baskısı ve Dışa Bağımlılık

Türkiye, akaryakıtta tamamen dışa bağımlı bir ülkedir ve akaryakıt ürünleri uluslararası borsalarda dolar üzerinden fiyatlandırılmaktadır. Türk Lirası’nın döviz karşısındaki değer kaybı, küresel petrol fiyatları yatay seyretse veya düşse dahi akaryakıt fiyatlarının sürekli yukarı yönlü güncellenmesine yol açan en temel dış maliyet unsurudur.

2. Vergi Yükü ve Makroekonomik Politikalar

Akaryakıt fiyatlarının oluşumunda ÖTV (Özel Tüketim Vergisi), KDV ve diğer vergi kalemlerinin ağırlığı çok büyüktür. Bütçe dengelerini sağlama refleksleriyle yapılan vergi artışları ve otomatik güncellemeler, ham petrol maliyetini geride bırakarak pompa fiyatlarının ana domine edici unsuru haline gelmiştir.

3. Zincirleme Enflasyon ve Maliyet Şoku

Motorin; lojistik, nakliye, tarım, imalat ve toplu taşımanın hayat damarıdır. Akaryakıta gelen her keskin zam, tarladaki domatesin market raflarına gelmesinden kargo ücretlerine, fabrika üretim giderlerinden gıda fiyatlarına kadar ekonomik sistemin tüm çarklarına dalga dalga yayılan bir maliyet şoku olarak geri dönmektedir.

İstasyon ve Sektör Boyutu: Akaryakıt istasyonu sahipleri ve bayiler de bu yüksek rakamlar nedeniyle işletme sermayesi bulmakta zorlanmakta, artan Kredi Kartı komisyonları ve finansman maliyetleri altında ezilmektedir.

Sonuç Olarak;

Bugün akaryakıt fiyatlarını konuşurken meseleyi yalnızca “Brent petrol kaç dolar oldu?” sorusuna indirgemek eksik ve yanıltıcı bir yaklaşım olacaktır. Türkiye’deki akaryakıt fiyatlarının ana belirleyicisi ham petrolün varil fiyatı değil; döviz kurunun yükselmesi, ağır vergiler ve durmaksızın artan hayat pahalılığıdır.

petrolpiyasasi.com olarak; sektörün tüm aktörlerinin, nakliyecilerin, çiftçilerin, sanayicilerin ve son tüketicinin omuzlarındaki bu ağır maliyet yükünün hafifletilmesi için şeffaf, sürdürülebilir ve makroekonomik istikrarı önceleyen politikaların hayata geçirilmesinin hayati önem taşıdığına inanıyoruz.

Petrolpiyasası.com