Türkiye-Irak Tahkim Davasında Yeni Dönem: 1,4 Milyar Dolarlık İtiraz Reddedildi, Bakan Bayraktar Radikal Kararı Açıkladı !

ANKARA — Türkiye ile Irak merkezi hükümeti arasında Paris merkezli Uluslararası Ticaret Odası (ICC) Tahkim Merkezi nezdinde uzun süredir devam eden petrol taşımacılığı davasında kritik bir eşik geride kaldı. Eski Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Berat Albayrak döneminde, Irak merkezi yönetiminin onayı olmaksızın Irak Kürt Bölgesel Yönetimi (IKBY) ile doğrudan yapılan petrol ticareti ve sevkiyatı gerekçesiyle Türkiye aleyhine hükmedilen 1,4 milyar dolarlık tazminat kararına karşı yapılan itiraz, Paris İstinaf Mahkemesi tarafından reddedildi.

Hukuki prosedürlerin tamamlanması açısından önem taşıyan bu kararın ardından, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar kabine toplantısının ardından çok çarpıcı açıklamalarda bulundu. Bakan Bayraktar, davanın tek taraflı bir ceza ödemesinden ibaret olmadığını vurgulayarak, Türkiye’nin 53 yıllık tarihi boru hattı anlaşmasını mevcut şartlarla uzatmayacağını ve çok daha geniş kapsamlı yeni bir enerji koridoru vizyonunu masaya koyduklarını açıkladı.

Dava Süreci ve Konunun Esası: İhtilaf Nasıl Başladı?

Türkiye ile Irak arasındaki petrol taşımacılığı, 1973 yılında imzalanan ve 2010 yılında revize edilen Irak-Türkiye Ham Petrol Boru Hattı Anlaşması (ITP) çerçevesinde yürütülüyordu. Bu anlaşmaya göre, hattan taşınacak ve Ceyhan Limanı’ndan ihraç edilecek tüm petrolün Irak merkezi hükümeti ile devlet kuruluşu olan Irak Devlet Petrol Pazarlama Şirketi (SOMO) kontrolünde olması gerekiyordu.

Ancak eski Enerji Bakanı Berat Albayrak döneminde (özellikle 2014-2018 yılları arasında), Irak merkezi yönetiminin devre dışı bırakılmasıyla IKBY ile doğrudan anlaşmalar yapıldı ve bölgesel yönetimin çıkardığı petrol Ceyhan üzerinden dünya pazarlarına ihraç edildi. Bunun üzerine Bağdat yönetimi, egemenlik haklarının ve 1973 tarihli anlaşmanın ihlal edildiği gerekçesiyle Türkiye’yi uluslararası tahkime götürdü.

2023 yılının ilk aylarında ICC, Türkiye’nin anlaşmayı ihlal ettiğine karar vererek yaklaşık 1,4 milyar dolar tazminat ödemesine hükmetti. Türkiye, bu kararın iptali için Paris İstinaf Mahkemesi’ne başvurdu. Gelinen son noktada mahkeme bu itirazı esastan reddederek hukuki prosedürün Fransa ayağını sonlandırdı.

Bakan Bayraktar: “Esas Süreç Washington’da, Karşılıklı Hesap Kitap Yapılacak”

Paris’teki kararın ardından kameraların karşısına geçen Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar, davanın mali boyutunun henüz kesinleşmediğini belirterek gözlerin ABD’deki yargı sürecinde olduğunu vurguladı. Bakan Bayraktar şu ifadeleri kullandı:

“O ilk kararla alakalı da Paris’teki mahkemeye bir itirazda bulunduk, hukuki prosedür tamamlansın istedik. Ama esas şu anda baktığımız şey o Washington’da devam eden tenfiz (enforcement) davası. Ona bakacağız. Orada bir hesap kitap yapılacak. Faiz hesap edilecek ki bizim alacaklar çok geçmişten geliyor. Ona göre o dönem kapanmış olacak.”

Bayraktar, tahkim kararının yalnızca Türkiye’ye yönelik bir yaptırımdan ibaret olmadığını, aynı kararın içerisinde Irak’ın da Türkiye’ye ödemesi gereken tazminat kalemleri bulunduğunu anımsattı. Washington DC Federal Mahkemesi’nde devam eden tenfiz sürecinde karşılıklı alacakların ve geçmişe dönük faizlerin netleştirileceğini söyleyen Bayraktar, ayrıca 2018 yılından sonraki döneme ilişkin ikinci bir tahkim davasının da sürdüğünü kaydetti.

“Arada Anlaşmazlık Çıkaran Anlaşmayı Uzatmıyoruz”

Bakan Bayraktar’ın açıklamalarındaki en radikal ve geleceğe dönük adım ise 53 yıllık tarihi boru hattı anlaşmasının feshine ilişkin oldu. Mevcut anlaşma metninin sürekli kriz ürettiğini belirten Bayraktar, anlaşmayı mevcut haliyle yenilemeyeceklerini net bir dille ilan etti:

“Boru hattı anlaşmasını uzatmıyoruz. Biz 1 sene önce bu anlaşmayı yenilemeyeceğimizi söyledik. 2010’da bu anlaşma akdedilmiş, 2014’te Irak bizi tahkime götürmüş. Böyle bir anlaşmayla, arada anlaşmazlık çıkaran bir anlaşmayla devam etmek istemiyoruz. Bu anlaşma yürümüyor demek ki. Bizi tahkimle baş başa bırakmış. Dolayısıyla yeni bir anlaşma olması lazım.”

Akışın Durmaması İçin Geçici Çözüm: BOTAŞ ile 1 Yıllık Protokol

Mevcut anlaşmanın süresinin dolacak olması sebebiyle, müzakereler tamamlanana dek sevkiyatların durmaması adına Irak tarafına geçici bir ara formül sunuldu.

Bakanlığın önerisine göre; Irak petrolü BOTAŞ üzerinden 1 yıllık geçici bir petrol taşıma sözleşmesi ile taşınacak. Irak tarafı bu geçiş süreci için günlük 750 bin varillik bir kapasite talep etti ve Türkiye bu talebi kabul etti. Bu 1 yıllık süre zarfında ise her iki ülke, çok daha büyük ve sorunsuz işleyecek yeni bir anlaşma için masada olacak.

Büyük Hedef: Basra Körfezi’ne Uzanan Dev Enerji Koridoru

Türkiye’nin Irak tarafına sunduğu yeni anlaşma taslağı, sadece eski pürüzleri gidermekle kalmıyor, bölgesel bir enerji devrimini hedefliyor. Bakan Bayraktar, yeni vizyonun detaylarını şu sözlerle aktardı:

• Kapasite Artışı ve Genişleme: Irak Başbakanı ile yapılan görüşmeler doğrultusunda hattın kapasitesinin 2,5 milyon varile çıkarılması hedefleniyor.
• Basra Körfezi ve Kuveyt Entegrasyonu: Hattın güneyde Basra’ya kadar uzatılması planlanıyor. Böylece Kuveyt veya Körfez’deki diğer üreticiler de kendi petrollerini bu hat vasıtasıyla dünya pazarına ihraç edebilecek.
• Doğal Gaz Boru Hattı: Petrol boru hattının hemen yanına eş zamanlı olarak bir doğal gaz boru hattı inşa edilmesi planlanıyor. Bu sayede Katar gazı başta olmak üzere bölgedeki diğer gaz kaynaklarının da Türkiye üzerinden Avrupa’ya ulaştırılması masadaki en büyük projelerden biri konumunda.

Sektörel Analiz ve Detaylar İçin: Türkiye-Irak enerji koridorundaki yeni anlaşma taslaklarını, Washington’daki tenfiz davasının finansal yansımalarını ve downstream petrol piyasasındaki tüm gelişmeleri anlık olarak takip etmek için Petrolpiyasasi.com adresini ziyaret edebilirsiniz.

Haber;Petrolpiyasasi.com