Böylece ‘’UYUM’’ ya da çok bilinen yabancı deyişiyle ‘’COMPLIANCE’’, ayrı bir birimin sorumluluğu olmaktan çıkar; hedef belirleme, karar alma, ödüllendirme ve terfi sisteminin parçası olur.
Burada uyumdan kastımız yalnızca içinde bulunduğumuz sektörün yasa, genelge, kurul kararları kısaca rekabet hukuku dâhil olmak üzere tüm mevzuata uymak değil; şirketinizin etik ilkelerine, güvenlik standartlarına ve koyduğu iş kurallarına uygun davranmaktır.
Böyle bir şirkette başarıyı tanımlarken titiz olunması gerektiğini biliyoruz, kolay bir süreç değildir.
Bu süreci doğru yürütenler benim gözümde pazar payı ne olursa olsun ‘’büyük şirkettir.’’
Satış, kârlılık, büyüme ve pazar payı elbette önemlidir. Ancak bunların hangi riskler alınarak, hangi kaynaklar kullanılarak ve hangi davranışlarla elde edildiği değerlendirilmelidir.
Örneğin akaryakıt sektöründe satış hedefi; müşteriye onaysız vade tanınarak, tahsilat riskini artırarak veya güvenlik kurallarının ihlaline göz yumularak yalnızca satış hacmi üzerinden tutuluyorsa başarı değildir.
Tonlarca ham petrolü deniz kıyılarından toplanmasına neden olan uygulamalar büyük şirket davranışı değildir. Rafinerilerde üst üste kazalar yaşamak mevzuatın bir yerine uyumsuz yapılan davranışların sonucu olur. Bu da büyük şirket tanımını zorlar.
Hedefe ulaşmak, kullanılan yöntemi kendiliğinden doğru hâle getirmez.
Üstelik yalnızca ihlal yaşanmaması da yeterli değildir.
Geçenlerde yazdığım, sağlıklı, emniyetli ve çevre kurallarına uygun çalışmak konusunda örneğin, faaliyet sırasında yaşanan sorunların saklanması sonucu bir şirkette raporlar pürüzsüz görünebilir.
Çok iyiyiz demek kendimizi kandırmaktır bu durumda.
Asıl mevzuat ve iş etiğine uyumlu çalışma, risklerin zamanında görülebilmesi ve açıkça konuşulabilmesidir
Elbette bu tür konularda gözler, yönetim ve yönetici arar.
Çok iyi yönetim örnekleri vardır. Doğru sahneyi hazırlayıp çalışanlara sunan, onların başarılı olması için destek veren mükemmel insanlardır bunlar.
Ancak çalışanlarına birbiriyle çelişen mesajlar verenler de olabilir.
Bir yandan “Kurallardan taviz vermeyin” deyip diğer yandan “Bu satış veya yapılacak iş neyse, her koşulda gerçekleşecek” diyen yönetim, çalışanını yanlış bir tercihle karşı karşıya bırakabilir.
Hedefler, şirketin kaynaklarının ‘’yettiği ve kabul ettiği’’ risk sınırlarıyla birlikte belirlenmelidir.
Yetkiler, onay gerektiren işlemler ve istisnaların nasıl yönetileceği belli değilse çalışanlar kendi düşüncelerine göre hareket edebilir. Her yönetici çalışanından yaratıcı ve kendi başına yürüteceği işler bekler, haklıdır; ama ona baştan bir sınır çizmemişse sonradan istenmeyen bir performansta şikâyet edip çalışanına kızması doğru olmaz.
Her karar elbette üst yönetime taşınmamalıdır ama şirket; eğer yapılacak işlerin büyüklüğü ve riskiyle orantılı bir yönetim anlayışı kurulduysa bu, o şirketin (pazar payından bağımsız) büyüklüğünün bir diğer göstergesidir.
İyi şirket olmakla büyük şirket olmak farklıdır.
Yöneticiler kendi ekiplerinin davranışlarından sorumludur.
Zaten yönetici olmanın zorluğu ve çok dikkat gerektirmesi bu yüzdendir.
Şirketlerin UYUM birimleri göstermelik bölümler değildir. Çalışan sayısı az değildir.
Küçük işletmeler de iş yerinde uyumdan sorumlu bir veya birden fazla görevli atayabilir.
Hangi sektör olursa olsun devletin öngördüğü mevzuat vardır, kurallar değişir, resmi gazetede yayımlanır, dikkatle takibi gerekir.
UYUM birimleri mevzuatı takip ettikleri gibi şirket içinde, işlemlere onay vermeyi veya engel koymayı değil işin içinde yer alarak risklerin ele alınmasına yardımcı olur.
Elbette iş kararlarının sorumluluğu daima yöneticilerde kalır.
Uyuma önem veren bir ekip oluşmasında; İnsan Kaynağının önemli sorumluluğu olduğunu söyleyebiliriz.
İstihdam politikalarında adaylarda aradıkları; geçmiş başarılar, deneyimler, eğitim hayatı, lisan bilgisi her ne ise; buna bir de adayların karar verme biçimleri, alışkanlıkları, iş etik anlayışları risk altında çalışmaları bu riskleri yönetime getirme alışkanlıkları olup olmamaları da sorgulanmalıdır.
Yeni iş alanlarında büyüme hedefleri belirlenirken sorumluluklar, kontrol mekanizmaları ve yetkinlik ihtiyacı da aynı anda tasarlanmalıdır.
Aksi hâlde şirket, faaliyet alanını genişletirken yönetebildiği sınırların ötesine geçebilir.
Bunların tümü bir çalışan için maaş, prim ve terfi sisteminde belirginleşir.
Şirket yalnızca sonucu ödüllendirirse performans değerlendirmesi için önemli saydığımız ölçütleri dikkate almıyor demektir. Ciddi bir ihlal, yüksek satış puanıyla dengelenebilecek sıradan bir eksiklik sayılmamalıdır, mutlaka uyarı sistemi devreye girmelidir.
Bir şirketin gerçek yönetim anlayışı, kimi ödüllendirdiğinde, kimi terfi ettirdiğinde ve hangi davranışa göz yumduğunda görülür.
Sonuç olarak iş hayatında uyumun en kritik ve yasal sorumluluk taşıyan boyutu sadece şirket kültürü olarak görülmemelidir, operasyonel bir zorunluluktur.
Mevzuata Uyum; İş süreçlerinin “yasal olarak” güvenli yürütülmesini sağlamak, cezai yaptırımları önlemek ve şirketin itibarını korumaktır.
Operasyonel Uyum ise; günlük faaliyetlerin mevzuata uygun, şirket politikalarının belirlediği süreçlere ve güvenlik standartlarına uygun olarak yürütülmesidir.
Ahmet Mert Yılmaz